Wariantywność frazematyki w gwarach polskich

Main Article Content

Anna Tyrpa
https://orcid.org/0000-0001-5365-5535

Abstrakt

The article shows 12 dialectal phrasemes appearing in numerous variants concerning phonology (e.g. żarło/zarło), inflection (e.g. oko/oczy), word formation (e.g. woza/wózka) and lexis (most numerous). Euphemisms are interesting types (e.g. diabli/bogowie, gówno/ kompot). The analysis of numerous variants of a given phraseme confirms A.M. Lewicki’s thesis (1976) that it is the semantic and syntactic patterns, rather than particular lexemes that determine the identity of a phraseological expression. For example, the two expressions coś komuś strzeliło do łba and pizło komuś do czepani are regarded as variants of one phrase, although their lexis is different. Examining phraseme variants rather than particular appearances makes understanding of their meaning (eg. Objechał kraki maki versus Uobjechał Krakóf i Makóf) and strange syntax (eg. Święta Barbara po lodzie... versus Jak na świętą Barbarę chodzi gęś po lodzie...) possible.

Pliki do pobrania

Pobieranie danych nie jest jeszcze dostępne.

Article Details

Jak cytować
[1]
TyrpaA., „Wariantywność frazematyki w gwarach polskich”, ANNALES UNIVERSITATIS PAEDAGOGICAE CRACOVIENSIS. STUDIA LINGUISTICA, 2019, nr 14, s. 246-257, https://doi.org/10.24917/20831765.14.20, https://studialinguistica.up.krakow.pl/article/view/5564 dostępne na: 27.02.2021.
Dział
Artykuły

Bibliografia

Buttler D., 1982, Pojęcie wariantów frazeologicznych, [w:] Stałość i zmienność związków frazeologicznych, red. A.M. Lewicki, Lublin, s. 27−35.
Zobacz w Google Scholar

Chlebda W., 2010, Skrzydlate słowa a frazeologia, [w:] Perspektywy współczesnej frazeologii polskiej. Teoria. Zagadnienia ogólne, red. S. Bąba, K. Skibski, M. Szczyszek, Poznań.
Zobacz w Google Scholar

Dziamska-Lenart G., 2011, Leksykograficzne rozwiązania problemu wielokształtności związków frazeologicznych (w wybranych słownikach frazeologicznych języka polskiego), [w:] Perspektywy współczesnej frazeologii polskiej. Wariantywność we frazeologii, red. P. Fliciński, Poznań, s. 55−79.
Zobacz w Google Scholar

Fliciński P. (red.), 2011, Perspektywy współczesnej frazeologii polskiej. Wariantywność we frazeologii, Poznań.
Zobacz w Google Scholar

Ignatowicz-Skowrońska J., 2011, Wariancja frazeologizmów na płaszczyźnie ich schematów walencyjnych (obserwacje z poziomu normy frazeologicznej), [w:] Perspektywy współczesnej frazeologii polskiej. Wariantywność we frazeologii, red. P. Fliciński, Poznań, s. 33−45.
Zobacz w Google Scholar

Kącka-Rodak M., 2011, Sposoby notowania wariantywności związków frazeologicznych w powojennych słownikach ogólnych języka polskiego (na przykładzie frazeologizmów z komponentami serce i głowa), [w:] Perspektywy współczesnej frazeologii polskiej. Wariantywność we frazeologii, red. P. Fliciński, Poznań, s. 95−103.
Zobacz w Google Scholar

Kobaka R., 2017, Anegdoty bobowskie, ciekawostki oraz wspomnienia z lat 1952−2017 (a sprośne niektóre), Błonie.
Zobacz w Google Scholar

Kosek I., 2011, Wariantywność zwrotów frazeologicznych a granice jednostki leksykalnej, [w:] Perspektywy współczesnej frazeologii polskiej. Wariantywność we frazeologii, red. P. Fliciński, Poznań, s. 9−22. Kossak Z., 1957, Krzyżowcy, t. I, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Koziara S., 2011, Problem wariantywności w opisie frazeologizmów pochodzenia biblijnego, [w:] Perspektywy współczesnej frazeologii polskiej. Wariantywność we frazeologii, red. P. Fliciński, Poznań, s. 47−53.
Zobacz w Google Scholar

Krzyżanowska A., 2015, La phraséologie: entre variante(s) et défigement, [w:] Fraseologia, didáctica y traducción, coord. Par P. Mogorrón Huerta, F. Navarro Domínguez, Frankfurt, s. 37−52.
Zobacz w Google Scholar

Krzyżanowska A., 2017a, O wariantach w polskiej i francuskiej frazeologii, [w:] Barwy słów. Studia lingwistyczno-kulturowe, red. D. Filar, P. Krzyżanowski, Lublin, s. 417−433.
Zobacz w Google Scholar

Krzyżanowska A., 2017b, Variance in Phraseology: A Contrasive Approach, „Lublin Studies in Modern Languages and Literature”, t. XLI, nr 2, s. 48−60.
Zobacz w Google Scholar

Krzyżanowski J., 1975, Średniowieczne przysłowie o lutym, [w:] tegoż, Mądrej głowie dość dwie słowie. Pięć centuryj przysłów polskich i diabelski tuzin, t. II: Od Klimka do postu, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Lewicki A.M., 1976, Wprowadzenie do frazeologii syntaktycznej. Teoria zwrotu frazeologicznego, Katowice.
Zobacz w Google Scholar

Lewicki A.M., 1982, Problemy metodologiczne wariantywności związków frazeologicznych, [w:] Stałość i zmienność związków frazeologicznych, red. A.M. Lewicki, Lublin, 37−46.
Zobacz w Google Scholar

Lewicki A.M. (red.), 1982, Stałość i zmienność związków frazeologicznych, Lublin.
Zobacz w Google Scholar

Lewicki A.M., Pajdzińska A., 1993, Frazeologia, [w:] Encyklopedia kultury polskiej XX wieku, t. II: Współczesny język polski, red. J. Bartmiński, Wrocław, s. 307−326.
Zobacz w Google Scholar

Niezabitowska A., Reichan J., 1986, Nowy Słownik gwar polskich a inne polskie słowniki, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica” XII, s. 133−147.
Zobacz w Google Scholar

Nowakowska A., 2011, Wariantywność porównań frazeologicznych, [w:] Perspektywy współczesnej frazeologii polskiej. Wariantywność we frazeologii, red. P. Fliciński, Poznań, s. 23−32.
Zobacz w Google Scholar

Pajdzińska A., 1982, Szeregi wariantów a mechanizmy łączliwości frazeologicznej, [w:] Stałość i zmienność związków frazeologicznych, red. A.M. Lewicki, Lublin, s. 55−67.
Zobacz w Google Scholar

Połowniak-Wawrzonek D., 2018, Stałe związki frazeologiczne i przysłowia w dziełach Aleksandra Fredry, Kraków.
Zobacz w Google Scholar

Puda-Blokesz M., 2011, Wariantywność mitologizmów frazeologicznych w świetle danych leksykograficznych, [w:] Perspektywy współczesnej frazeologii polskiej. Wariantywność we frazeologii, red. P. Fliciński, Poznań, s. 81−93.
Zobacz w Google Scholar

Rembiszewska D.K., 2016, Zarys koncepcji słownika frazeologizmów w polszczyźnie lokalnej północnego Podlasia, [w:] Słowiańskie słowniki gwarowe – tradycja i nowatorstwo, red. D.K. Rembiszewska, Warszawa–Łomża, s. 217−222.
Zobacz w Google Scholar

Sierociuk J., 1980, Wół, [w:] Słownik ludowych stereotypów językowych. Zeszyt próbny, oprac. zespół pod kier. naukowym J. Bartmińskiego, Wrocław, s. 240−253.
Zobacz w Google Scholar

Słownik języka polskiego, 1965, red. W. Doroszewski, t. VII, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Sokólska U., 2005, Leksykalno-stylistyczne cechy prozy Melchiora Wańkowicza (na materiale reportaży z lat 1961−1974), Białystok.
Zobacz w Google Scholar

Solano R.M., 2013, From Idiom Variants to Open-Slot Idioms: Close-Ended and Open-Ended Variational Paradigms, [w:] Research on Phraseology Across Continents, volume 2, Białystok, s. 167−180.
Zobacz w Google Scholar

Treder J., 1982, O wariantach i innowacjach idiomów (na materiale gwarowym), [w:] Stałość i zmienność związków frazeologicznych, red. A.M. Lewicki, Lublin, s. 79−90.
Zobacz w Google Scholar

Treder J., 1986, Ze studiów nad frazeologią kaszubską (na tle porównawczym), Gdańsk.
Zobacz w Google Scholar

Treder J., 1989, Frazeologia kaszubska a wierzenia i zwyczaje na tle porównawczym, Wejherowo.
Zobacz w Google Scholar

Tyrpa A., Rak M., 2015, Założenia słownikowego opisu frazematyki gwarowej, „Problemy Frazeologii Europejskiej” X, s. 9−25.
Zobacz w Google Scholar

Тырпа A., Рак М., 2016, Польcкая диалектная фраземика в oнoмacиoлoгичecкoм пpeдcтaвлeнии, [w:] Cлaвянcкaя диалектная лeкcикoгpaфия, red. И. Бaклaнoвa, Caнкт-Пeтepбypг.
Zobacz w Google Scholar

Wysoczański W., 2005, Językowy obraz świata w porównaniach zleksykalizowanych. Na materiale wybranych języków, Wrocław.
Zobacz w Google Scholar